قانون درباره بخشى از مورد آن جلوگيرى كرده است . زحيلى ، وهبه ، الوجيز فى اصول الفقه ، ص ( 241 - 240 ) . محمدى ، ابو الحسن ، مبانى استنباط حقوق اسلامى يا اصول فقه ، ص 111 و 113 . نسخ جعل نسخ حكم شرعى به اعتبار جعل نسخ جعل ، مقابل نسخ مصلحت ، و به معناى نسخ حكم شرعى مرتبط به جعل مىباشد ؛ يعنى جعل حكم به‌گونه‌اى بوده است كه گمان دائمى بودن آن مىرفته است ، سپس توسط شارع ، جعل حكم براى زمان‌هاى بعد برداشته شده است . نسخ مرتبط به جعل دو قسم است : حقيقى ؛ مجازى . مقصود از حقيقى آن است كه خداوند متعال به حسب لسان دليل حكمى را ابدى قرار مىدهد و بعد از مدتى ناسخ ، حكم را برمىدارد . و مقصود از مجازى آن است كه حكم در لسان دليل خود از اول ابدى نمىباشد ، بلكه محدود و موقت است ، در نتيجه ، وقتى مدت آن تمام شود حكم هم برداشته مىشود . هر دو قسم در مورد حق تعالى صحيح است ؛ به خلاف نسخ مرتبط به مصلحت كه به معناى حقيقى آن درباره حق تعالى مستحيل است . نيز ر . ك : نسخ مصلحت . ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 4 ، ص 206 . نسخ جميع قرآن نسخ تمام احكام قرآن به دليل شرعى ديگر نسخ جميع قرآن ، يعنى اينكه تمام احكام قرآن به وسيله ادله معتبر ديگر نسخ گردد . علماى اسلام ، از شيعه و اهل سنت ، اتفاق دارند كه نسخ جميع قرآن جايز نيست ، زيرا قرآن كريم معجزه جاودان رسول گرامى اسلام صلّى اللّه عليه و آله است و معقول نيست احكام كتاب آخرين شريعت نسخ گردد . زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 2 ، ص 964 . نسخ حقيقى نسخ حكم مستفاد از دليل غير مقيّد به محدوده زمانى معيّن نسخ حقيقى ، مقابل نسخ مجازى بوده و به اين معنا است كه حكم منسوخ ، در لسان دليل خود ، مستمر و ابدى بوده و به زمانى معين محدود نمىباشد ، سپس دليل ناسخ آن را رفع مىكند ، مثل : توجه به بيت المقدس هنگام نماز ، كه دليل آن به زمان معين و مشخص محدود نبوده ، بلكه ظاهرا ابدى بوده ، و سپس به واسطه آياتى كه به اقامه نماز رو به مسجد الحرام امر كرده ، نسخ گرديده است . ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 4 ، ص 206 . نسخ حكم قرآن نسخ حكم بخشى از قرآن با بقاى تلاوت آن نسخ حكم قرآن ، مقابل نسخ تلاوت قرآن بوده و به اين معنا است كه حكمى از احكام قرآن كريم نسخ شود ، درحالىكه تلاوت آن و الفاظ آن باقى باشد ؛ به اين معنا كه الفاظ ، جزء قرآن است ، ولى حكم آن داراى اعتبار نيست ، مانند : آيه شريفه‌اى كه بر وجوب صدقه در وقت نجوا نمودن با رسول گرامى صلّى اللّه عليه و آله دلالت مىكند و به وسيله آيه ديگرى نسخ شده است ، اما الفاظ آن آيه شريفه جزء قرآن كريم است . مشهور انديشمندان مسلمان به جواز و وقوع اين نوع از نسخ معتقد مىباشند . علم الهدى ، على بن حسين ، الذريعة الى اصول الشريعة ، ج 1 ، ص 429 . ابن عقيل ، على بن عقيل ، الواضح فى اصول الفقه ، ص 137 . اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 236 . ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ج 2 ، ص 100 . غزالى ، محمد بن محمد ، المستصفى من علم الاصول ( به ضميمه فواتح الرحموت بشرح مسلم الثبوت ) ، ج 1 ، ص 123 . نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 1 ، ص 506 . نسخ خبر متواتر ر . ك : نسخ سنت متواتر نسخ خبر واحد ر . ك : نسخ سنت آحاد نسخ در اخبار ر . ك : نسخ اخبار نسخ رسم قرآن ر . ك : نسخ تلاوت قرآن نسخ سنت نسخ حكم شرعى مستفاد از سنّت معصومين عليهم السّلام نسخ سنت ، مقابل نسخ قرآن بوده و به معناى نسخ حكمى از احكام شرعى موجود در سنت معصومين عليهم السّلام ( قول ، فعل ، تقرير ) به سبب دليل معتبر شرعى است ، مانند : نسخ حرمت زيارت قبور در صدر اسلام به سبب قول پيامبر صلّى اللّه عليه و آله كه فرمود : « الا فزوروها ؛ به زيارت قبور برويد » ، كه با اين كلام ، حكم جواز زيارت قبور صادر شده است . در مورد نسخ سنت معصومين عليهم السّلام با قرآن ، از نظر امكان عقلى اختلافى نيست ، هرچند در مورد وقوع آن اختلاف است . نسخ سنت به سنت ، فى الجملة از جهت جواز و وقوع آن